Strona główna

Ucz się duńskiego

Tłumaczenia

Gramatyka języka duńskiego

Nauka duńskiego online

Warszawa Guide

 

 

 

 

 

Michael Hardenfelt

www.hardenfelt.com

 

 

Serdecznie witam na mojej stronie

Oto mam przyjemność przedstawić kompletne tłumaczenie polskiej Konstytucji na język duński oraz duńskiej Konstytucji na język polski. Oba przekłady występują także w wersji z komentarzami. Ażeby w pełni rozumieć przedstawione teksty, najmocniej polecam korzystanie z tych właśnie wersji. Można jednak zapoznawać się z obiema ustawami w wersji z zaledwie nielicznymi komentarzami objaśniającymi wątpliwości językowe.

 

Treść:

O tłumaczeniu

Zasady tłumaczenia

Zasady komentowania

Podziękowania

 

O tłumaczeniu

Niniejszy przekład powstał w związku z rocznym pobytem gościnnym na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas kursu Prawa konstytucyjnego poszukiwałem polskich oraz duńskich przekładów konstytucji różnych krajów. W ten sposób dowiedziałem się, że nie istniało duńskie tłumaczenie polskiej Konstytucji. Istnieje wcześniejsze tłumaczenie duńskiej Konstytucji na język polski, lecz przekład ten można znaleźć tylko w formie książkowej. Uznałem jednak, że nie jest on dostatecznie wierny w stosunku do poszczególnych charakterystycznych elementów pierwotnego dokumentu. Wydaje się także, że część dokumentu została przełożona poprzez angielską wersję duńskiej Konstytucji. Uznałem zatem za uzasadnione stworzenie nowego przekładu, który w szczególności bierze pod uwagę językowe oraz historyczne cechy kulturowe dokumentu.

Zasady tłumaczenia

Nie ma doskonałego tłumaczenia. Tłumaczenie jest wynikiem wyboru zasad. Różne grupy odbiorców z różnymi założeniami i potrzebami będą oceniać stosowanie tych zasad na różne sposoby. Nigdy nie uda się zadowolić wszystkich, a coś takiego nie było nawet moim zamiarem.

Zwykle tłumaczymy na podstawie naszych oczekiwań w stosunku do odbiorcy – w jaki sposób będzie on rozumiał przekładany tekst i czy będzie on dla niego jasny, biorąc pod uwagę jego doświadczenia kulturowe; często należy modyfikować tekst, żeby lepiej pasował do obrazu świata czytelnika. Czasami powstaje pytanie, czy należy tłumaczyć niejasności na język jasny, czy też nie. Nawet dokumenty prawnicze, które w zasadzie nie podlegają interpretacji przez tłumacza, będą często przedmiotem szeregu rozważań. W niniejszym tłumaczeniu w szczególności musiałem rozważyć następujące kwestie:

Czy instytucje należy tłumaczyć na:

a.       terminy o międzynarodowym zastosowaniu, które jednak niekoniecznie oddają szczególny charakter narodowy danej instytucji.

b.      narodowe instytucje znane z języka docelowego, biorąc jednak pod uwagę, że odbiorca może przypisywać instytucji właściwości, których w kraju języka źródłowego (Danii bądź Polsce) brak.

c.       tłumaczenie dosłowne, może z dodaniem przypisu objaśniającego.

d.      termin narodowy – czyli brak tłumaczenia, jednak objaśniając znaczenie terminu.

 

Ostatni wymieniony sposób może okazać się szczególnie pomocny, jeżeli pracuje się z dokumentami, które trzeba tłumaczyć wielokrotnie na inny język i z powrotem. Nadaje się on także do oddania szczególnego narodowego charakteru terminu, tym bardziej, gdy odbiorca obeznany jest z tematyką.

Postanowiłem korzystać z różnych zasad tłumaczenia przedstawionych dokumentów. Przy tłumaczeniu duńskiej Konstytucji chciałbym podkreślić historyczny charakter dokumentu, dlatego też przeważnie stosowałem tłumaczenia dosłowne. Podczas tłumaczenia polskiej Konstytucji odbierałem ten tekst jako nowoczesny, prawniczy dokument, a zatem starałem się przekładać specyficzne polskie terminy na neutralne, międzynarodowe określenia.

Co do duńskiego terminu „statsminister” miałem poważne wątpliwości, także biorąc pod uwagę, że duński odpowiednik kancelarii Prezesa Rady Ministrów podaje „Prime Minister” jako oficjalne tłumaczenie na język angielski. Własne tłumaczenie danej instytucji zwykle należy uszanować bezwzględnie, co spowodowałoby, że termin ten należałoby tłumaczyć jako „Premier”. Oficjalne duńskie tłumaczenie ma jednak – moim zdaniem – na celu podanie łatwej do zrozumienia międzynarodowej formy. Sądzę jednak, że nie trzeba koniecznie stosować się do tego w przekładzie, który kładzie nacisk na językowe i historyczne cechy dokumentu. Rozstrzygające dla wyboru terminu „minister stanu” było dla mnie to, że duński termin sam w sobie nie nawiązuje do szefa Rządu jako przewodniczącego organu kolegialnego, pomimo że owszem ma taką funkcję.

W nielicznych przypadkach wybrałem tłumaczenie na nazwę instytucji znaną z języka docelowego, gdyż uznałem, że obszar odpowiedzialności, struktura i funkcja są do siebie tak zbliżone, że nie powinno to spowodować żadnych nieporozumień. Przykładowo tłumaczyłem termin „rigsretten” na „trybunał stanu” i vice versa.

Duńska Ustawa Zasadnicza trzymała się oryginalnej formy nadzwyczajnie ograniczonego stosowania wersalików. Podobne niestosowanie wersalików występuje także w Konstytucji Księstwa Warszawskiego (1807) oraz Konstytucji Królestwa Polskiego (1815), co stanowiło dla mnie uzasadnienie utrzymania tej formy w tłumaczeniu duńskiej Ustawy Zasadniczej, podkreślając w ten sposób historyczny charakter dokumentu.

W pewnym stopniu zachowałem szyk wersji oryginalnej, a o ile to było możliwe unikałem dzielenia bądź łączenia zdań, pomimo że tekst mógł brzmieć bardziej płynnie w języku docelowym. W imię lojalności wobec tekstu źródłowego sparafrazowałem tekst tylko w nielicznych przypadkach. Należy także brać pod uwagę, że szyk wersji oryginalnej także wskazuje na wagę, która przypisywana jest pojedynczym elementom, a zatem w kilku przypadkach uznałem za stosowne, by czytelnik sam interpretował tekst.

Zasady komentowania


Poprawne zrozumienie surowego przekładu może okazać się zadaniem trudnym. Zatem wyposażyłem obie Konstytucje w komentarze językowe oraz interpretujące. Aby w konkretnym przypadku dogłębnie rozumieć tekst, polecam korzystanie z wersji komentowanej.

Komentarze do duńskiej Konstytucji występują w postaci Mojej Konstytucji – łatwa do czytania wersja duńskiej Konstytucji, opublikowana na oficjalnej stronie duńskiego Parlamentu (wypracowanie Susannah Pedersen). Duńska wersja ma jednak duńskich odbiorców jako grupę docelową, i aby przekład służył przystępnemu czytaniu interpretacji duńskiej Konstytucji, potrzebna była adaptacja tekstu do polskich warunków. Tekst może zatem czasami różnić się radykalnie od duńskiego oryginału.

Komentarze do polskiej Konstytucji wypracowałem samodzielnie. Składają się w części z doprecyzowań językowych oraz, celem ułatwienia szukania informacji w języku źródłowym, z odsyłaczy do polskich instytucji i ustaw. W dodatku opracowałem szereg przypisów interpretujących. Przypisy te nie są wstawiane konsekwentnie, lecz wynikają z subiektywnego wyboru. Wybory te podyktowane są moimi osobistymi polami zainteresowań oraz szczególną potrzebą duńskiego czytelnika.

Podziękowania

Czuję głęboki szacunek dla przedstawionych dokumentów, a nie ośmieliłbym się ich opublikować, gdyby nie fakt, że miałem możliwość konsultowania tekstów z osobami kompetentnymi w dziedzinie języka i prawa.

Co do przekładu duńskiej Konstytucji chciałbym podziękować studentowi prawa z Uniwersytetu Warszawskiego Janowi Karolowi Kieszczyńskiemu za porady związane z tłumaczeniem dokumentu. Chciałbym również wyrazić moje najgłębsze podziękowania dla tłumaczki Andersena, Bogusławy Sochańskiej, za przeczytanie pierwszej wersji. Bez jej precyzyjnej interpretacji języka duńskiego i polskiego minionej epoki, wynik niniejszego przekładu miałby znacznie niższą jakość.

Przy tłumaczeniu komentarzy do duńskiej Konstytucji (Moja Konstytucja) otrzymałem bezcenną pomoc absolwentki prawa Aleksandry Słoniec, która pomogła mi w zachowaniu odpowiedniego poziomu rzetelności, pomimo uproszczenia tekstu. Żeby upewnić się, że tekst jest jasny i łatwy do zrozumienia dla różnych grup czytelników, przystosowałem dokument wraz z Pauliną Nosek, studentką filologii polskiej z Uniwersytetu Warszawskiego.

Za przeczytanie przekładu polskiej Konstytucji na duński chciałbym podziękować absolwentce prawa Annemette Juul Jørgensen. Annemette wskazała na szereg niejasności przekładu. W większości przykładów postanowiłem objaśnić te niejasności przypisami.

Komentarze wypracowałem na podstawie szeregu podręczników Prawa konstytucyjnego, głównie dzieła Leszka Garlickiego oraz Piotra Winczorek z Uniwersytetu Warszawskiego. W dodatku chciałbym podziękować dr. Ryszardowi Piotrowskiemu z Uniwersytetu Warszawskiego za niezwykły zapał w wykładaniu przedmiotu. Jestem również wdzięczny za możliwość przedyskutowania z nim konkretnych wątpliwości w związku z wypracowaniem komentarzy do polskiej Konstytucji.

 

Michael Hardenfelt,

listopad 2010 r.

 

 

Dansk version

 

Polska wersja

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej przekładana na język duński

Konstytucja Królestwa Danii przekładana na język polski

Duńska Konstytucja po polsku z interpretacją, napisana prostym i dostępnym językiem

 

Duńska Konstytucja po polsku bez komentarzy

 

Polska Konstytucja po duńsku z komentarzami

 

Polska Konstytucja po duńsku bez komentarzy